Σεπτεμβριανά – H νύχτα του ξεριζωμού των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης (6/7 Σεπτεμβρίου 1955)

Λεωνίδας Σ. Μπλαβέρης 06-09-2019 13:07
Σεπτεμβριανά – H νύχτα του ξεριζωμού των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης (6/7 Σεπτεμβρίου 1955)
Το 1955, στην Τουρκία κυβερνούσε το Δημοκρατικό κόμμα με πρωθυπουργό τον Αντνάν Μεντερές, ο οποίος «έπαιζε» αρκετά το μουσουλμανικό χαρτί, κάτι που αποδεικνύεται και από τα χιλιάδες τζαμιά που χτίστηκαν στην χώρα του επί των ημερών του, γεγονός που προκαλούσε εκνευρισμό στο κεμαλικό κατεστημένο της γείτονος

Τη νύχτα της 6ης προς 7ης Σεπτεμβρίου 1955 ξέσπασε στην Κωνσταντινούπολη ένα πογκρόμ που εξαπέλυσε ο αφιονισμένος τουρκικός όχλος, εναντίον της πολυπληθούς και ευημερούσας τότε ελληνικής κοινότητος της, πόλεως, υπό τον άμεσο έλεγχο και καθοδήγηση της κυβερνήσεως Μεντερές,. Ένα πογκρόμ, που είχε ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν και να βιασθούν εκατοντάδες Έλληνες και Ελληνίδες της Πόλεως, να καταστραφούν περιουσίες χιλιάδων συμπατριωτών μας, να συληθούν δεκάδες ναοί και κοιμητήρια και από τους 100.000 Έλληνες, οι οποίοι ζούσαν και πρόκοβαν τότε στην Πόλη να την εγκαταλήψουν για να σωθούν αυτοί και οι οικογένειές τους και να συρρικνωθούν σταδιακώς στις μόλις και μετά βίας περισσότερους από 2.000 που είναι σήμερα.

Πως φτάσαμε στο πογκρόμ

Το 1955, στην Τουρκία κυβερνούσε το Δημοκρατικό κόμμα με πρωθυπουργό τον Αντνάν Μεντερές, ο οποίος «έπαιζε» αρκετά το μουσουλμανικό χαρτί, κάτι που αποδεικνύεται και από τα χιλιάδες τζαμιά που χτίστηκαν στην χώρα του επί των ημερών του, γεγονός που προκαλούσε εκνευρισμό στο κεμαλικό κατεστημένο της γείτονος.

Θυμίζουμε επίσης ότι στις 1 Απριλίου 1955 είχε ξεσπάσει στην Κύπρο ο μεγάλος αντιαποικιακός-απελευθερωτικός αγώνας των Κυπρίων της ΕΟΚΑ εναντίον της Μεγάλης Βρετανίας, όπου οι Τουρκοκύπριοι διαδραμάτιζαν δευτερεύοντα ρόλο και τη υποκινήσει της Βρετανίας έμπαιναν σιγά-σιγά στο «παιχνίδι».

Στις 28 Αυγούστου 1955, ο Μεντερές ισχυρίστηκε δημοσίως, αλλά ψευδώς, ότι οι Ελληνοκύπριοι σχεδίαζαν σφαγές κατά των Τουρκοκυπρίων στο νησί.

Στις 6 Σεπτεμβρίου 1955, είχαμε την έκρηξη ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού στο Τουρκικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, το οποίο – ως γνωστόν - στεγαζόταν και στεγάζεται και σήμερα στο σπίτι, όπου γεννήθηκε ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους Κεμάλ Ατατούρκ.

Το γεγονός αυτό αποτέλεσε και την αφορμή του ξεσπάσματος του πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Κωνσταντινουπόλεως.

Η Χωροφυλακή της Θεσσαλονίκης συνέλαβε τον μουσουλμάνο σπουδαστή Οκτάϊ Εγκίν από την Κομοτηνή, ο οποίος αργότερα περιεβλήθη το φωτοστέφανο του ήρωα στην Τουρκία, όπου τιμήθηκε με ανάλογες τιμές και διορίστηκε μάλιστα και κυβερνήτης σε επαρχία. Από την έκρηξη στο σπίτι του Ατατούρκ προκλήθηκαν μόνο μικρές υλικές ζημίες στις τζαμαρίες του κτιρίου, αλλά οι τουρκικές εφημερίδες εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, μεγαλοποιώντας και διαστρεβλώνοντάς το, κατόπιν κυβερνητικών οδηγιών.

Πρωτοσέλιδοι τίτλοι, όπως «Έλληνες τρομοκράτες κατέστρεψαν το πατρικό σπίτι του Ατατούρκ» της «Ισταμπούλ Εξπρές» και δημοσίευση μιας σειράς από παραποιημένες φωτογραφίες του συμβάντος, προκάλεσαν «αυθόρμητες» διαδηλώσεις στην Πλατεία Ταξίμ το απόγευμα της ίδιας μέρας.

Η θρυαλλίδα είχε ανοίξει.

Στις 5 το απόγευμα, της 6 ης Σεπτεμβρίου, ένα αφιονισμένο και μαινόμενο πλήθος 50.000 Τούρκων στράφηκε κατά των ελληνικών περιουσιών στη συνοικία του Πέραν. Οι λεηλασίες κράτησαν μέχρι τις πρωινές ώρες της 7 ης Σεπτεμβρίου, οπότε και η κυβέρνηση Μεντερές, αφού είχε πετύχει το σκοπό της, παρενέβη στέλνοντας τον τουρκικό στρατό για να σταματήσει τον όχλο, καθώς η κατάσταση κινδύνευε να τεθεί εκτός ελέγχου.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι τη στιγμή αυτή, οι τουρκικές αστυνομικές αρχές της Πόλεως παρέμειναν απαθείς, αν δεν διευκόλυναν – σε ορισμένες περιπτώσεις – τους πλιατσικολόγους και τους κλέφτες στο έργο τους. Με το … «αζημίωτο» φυσικά. Μετά τα γεγονότα αποδείχτηκε ότι ο κομματικός μηχανισμός του κυβερνώντος Δημοκρατικού κόμματος, που ήλεγχε τα συνδικάτα, διαδραμάτισε καίριο και καταλυτικό ρόλο στα έκτροπα.

Επισημαίνεται ότι ένας σημαντικός αριθμός «διαδηλωτών» μεταφέρθηκε δωρεάν από τη Δυτική Μικρά Ασία, έναντι υποσχέσεως αμοιβής τους προς 6 δολάρια το κεφάλι, ποσό σημαντικό για την Τουρκία της εποχής αυτής, το οποίο ωστόσο ουδέποτε τους δόθηκε.

Όταν αυτοί έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη, την οποία βεβαίως δεν γνώριζαν, τους περίμενε ένας «στόλος» 4.000 ταξί που τους μετέφεραν στον χώρο των ταραχών. Ταυτοχρόνως, φορτηγά του Δήμου της Κωνσταντινουπόλεως είχαν αναπτυχθεί σε επίκαιρα σημεία της, φορτωμένα με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, αξίνες, σφυριά, σιδερένιους λοστούς και μπιτόνια βενζίνης, όλα αυτά απαραίτητα σύνεργα για τον όχλο, που επέπεσε επί των ελληνικών καταστημάτων με τα συνθήματα «Θάνατος στους γκιαούρηδες», «Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης», «Σφάξτε του έλληνες προδότες», «Κάτω η Ευρώπη» και «Εμπρός να βαδίσουμε κατά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης». Την οργή του όχλου δεν γλύτωσαν και κάποια καταστήματα αρμενικής και εβραϊκής ιδιοκτησίας.

Τα αποτελέσματα του πογκρόμ

Συμφώνως με τη μαρτυρία του γνωστού Τούρκου συγγραφέα Αζίζ Νεσίν, πολλοί ιερείς εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή, με θύμα ένα Αρμένιο ιερέα, ενώ πολλοί Έλληνες και Ελληνίδες κάτοικοι της πόλεως βιάστηκαν. Συνολικώς 16 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους και 32 τραυματίστηκαν.

Δυστυχώς, έκτροπα κατά των Ελλήνων δεν έγιναν μόνο στην Πόλη, αλλά την επομένη 7 Σεπτεμβρίου έγιναν και στη Σμύρνη, όπου Τούρκοι εθνικιστές έκαψαν το
ελληνικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση της πόλεως και εν συνεχεία κατέστρεψαν το νεόκτιστο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, ενώ λεηλάτησαν σπίτια Ελλήνων
στρατιωτικών, οι οποίοι υπηρετούσαν στο εκεί ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο.

Από την πλευρά του ο Τούρκος Πρωθυπουργός Μεντερές ισχυρίστηκε ότι το πογκρόμ κατά των Ελλήνων ήταν έργο των κομμουνιστών, ισχυρισμός βεβαίως ο οποίος κατέπεσε αμέσως και από τις αναφορές των ξένων διπλωματικών στην Άγκυρα προς τις κυβερνήσεις τους, οι οποίοι επισήμαιναν τις μεγάλες ευθύνες των τουρκικών αρχών.

Στην Ελλάδα, η τότε κυβέρνηση του Στρατάρχη Αλέξανδρου Παπάγου προσπάθησε να διεθνοποιήσει το θέμα, χωρίς όμως – σημαντικά – αποτελέσματα. Ως συνήθως, Αμερικανοί και Βρετανοί δεν ήταν πρόθυμοι να πιέσουν την Τουρκία, που τότε κατείχε δεσπόζουσα θέση στον «Ψυχρό πόλεμο» μεταξύ Ανατολής – Δύσεως που βρισκόταν στο απόγειό του. Από την πλευρά του το ΝΑΤΟ τόνισαν ευθέως προς την ελληνική πλευρά να «ξεχάσει» το ζήτημα. Από όλους τους Διεθνείς Οργανισμούς, μόνο το …Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών απαίτησε εξηγήσεις από την Τουρκία για την καταστροφή του 90% των Ορθόδοξων ναών της Κωνσταντινουπόλεως.

Τελικώς μετά από 40 ολόκληρα χρόνια, τον Αύγουστο του 1995, η Γερουσία των ΗΠΑ με απόφασή της κάλεσε τον τότε Πρόεδρο των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον να ανακηρύξει την 6 η Σεπτεμβρίου «Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Πογκρόμ».

Συμφώνως με τα στοιχεία (www.sansimera.gr) εκτός των προαναφερθεισών ανθρώπινων απωλειών την καταστροφή:
4.348 εμπορικών καταστημάτων,
110 ξενοδοχείων,
27 φαρμακείων,
23 σχολείων,
21 εργοστασίων,
73 εκκλησιών,
περίπου 1000 κατοικιών, όλων ελληνικής ιδιοκτησίας.

Το οικονομικό κόστος των ζημιών ανήλθε σε 150 εκατ.δολάρια, συμφώνως με διεθνείς οργανισμούς, ενώ η ελληνική κυβέρνηση τις υπολόγισε σε 500.000.000 δολάρια. Η οικονομική αιμορραγία και ο φόβος ανάγκασαν χιλιάδες έλληνες
ομογενείς να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αργότερα, η Τουρκία, δια του τότε Προέδρου της Τζελάλ Μπαγιάρ υποσχέθηκε αποζημίωση για την καταστροφή των ελληνικών περιουσιών, που όμως ποτέ δεν ήταν πλήρης βεβαίως και στην καλύτερη των περιπτώσεων έφτασε μόλις το 20% των ελληνικών απαιτήσεων.

Τέλος, πολλά και σημαντικά στοιχεία για τα Σεπτεμβριανά του 1955 αποκαλύφθηκαν το 1961 στη διάρκεια της δίκης για «εσχάτη προδοσία» του ανατραπέντος από τους στρατιωτικούς με πραξικόπημα πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές, ο οποίος τελικώς απαγχονίστηκε.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Copyright © 2019 LawAndOrder.gr

iblogo