Ιστορικά: Η επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 και ο Ιωάννης Μεταξάς

Λεωνίδας Σ. Μπλαβέρης 04-08-2019 08:18
Ιστορικά: Η επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 και ο Ιωάννης Μεταξάς
Ο ίδιος ο Ι.Μεταξάς, στο λεπτομερέστατο ημερολόγιό του που τηρούσε καθημερινώς και ανεξαρτήτως καταστάσεως ως το θάνατό του, περιγράψει την επιβολή της Δικτατορίας, με λιτό, «χειρουργικό» τρόπο: «Η Ελλάς έγινε από της 4ης Αυγούστου Κράτος αντικομμουνιστικό, Κράτος αντικοινοβουλευτικό, Κράτος ολοκληρωτικό»

Σαν σήμερα, στις 4 Αυγούστου 1936, ο τότε νόμιμος πρωθυπουργός της Ελλάδος Στρατηγός ε.α.Ιωάννης Μεταξάς, σε συνεννόηση και συνεργασία με τον τότε Βασιλέα Γεώργιο Β’, κατήργησε τον κοινοβουλευτισμό, ανέστειλε βασικά άρθρα του τότε ισχύοντος Συντάγματος και επέβαλε δικτατορία στη χώρα, η οποία διατηρήθηκε μέχρι την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1941, τρεις μήνες μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Μεταξά, στις 29 Ιανουαρίου 1941.

Τυπικώς, το καθεστώς της 4ης Αυγούστου καταργήθηκε το Φεβρουάριο του 1942, με Βασιλικό Διάταγμα ενώ η Ελλάδα τελούσε υπό το ζυγό τριπλής κατοχής και η εξόριστη Ελληνική Κυβέρνηση βρισκόταν στην Αίγυπτο και τμήμα της, με τον Βασιλέα, στο Λονδίνο.

Πως φτάσαμε στη Δικτατορία της 4ης Αυγούστου;

Στις 5 Μαρτίου 1936, ο Ιωάννης Μεταξάς διορίζεται Υπουργός Στρατιωτικών στην κυβέρνηση Κωνσταντίνου Δεμερτζή και στις 14 Μαρτίου 1936 αναλαμβάνει και τα χαρτοφυλάκια του Υπουργού Αεροπορίας και του Αντιπροέδρου της κυβερνήσεως.

Στις 13 Απριλίου 1936, πεθαίνει αιφνιδιαστικώς από συγκοπή σε ηλικία 60 ετών, ο τότε υπηρεσιακός Πρωθυπουργός Κ. Δεμερτζής και ο Βασιλιάς Γεώργιος διόρισε πρωθυπουργό τον Αντιπρόεδρο Ιωάννη Μεταξά. Στις 27 Απριλίου 1936 μετά τις προγραμματικές δηλώσεις του πρωθυπουργού, η Βουλή έδωσε ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση Μεταξά με 241 ψήφους υπέρ, 16 κατά και 4 αποχές. Κατά ψήφισαν οι βουλευτές του ΚΚΕ και ο Γεώργιος Παπανδρέου.

Στις 30 Απριλίου 1936 η Βουλή διέκοψε πρόωρα τις εργασίες της μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 1936, εξουσιοδοτώντας την κυβέρνηση να διοικήσει τη χώρα με νομοθετικά διατάγματα, υπό τον όρο να επιτηρείται από μία 40μελή κοινοβουλευτική επιτροπή.

Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 1936 πεθαίνουν αιφνιδιαστικά τέσσερις σημαντικές προσωπικότητες και πρώην πρωθυπουργοί της χώρας, που θα μπορούσαν ίσως να αποτρέψουν τη δικτατορία. Ήταν οι Γεώργιος Κονδύλης, Ελευθέριος Βενιζέλος, Παναγής Τσαλδάρης και ο Κωνσταντίνος Δεμερτζής.

Το Μάϊο του 1936, είχαμε τα αιματηρά γεγονότα της Θεσσαλονίκης με τους καπνεργάτες τους οποίους χτύπησε αλύπητα και με τα όπλα η Χωροφυλακή και ο Στρατός επικουρικώς της πρώτης. Ήταν μία καλή «αφορμή» για τον Μεταξά να συζητήσει με τον Βασιλιά για μια κατάλυση του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος και την επιβολή δικτατορίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η αντίδραση των αστικών κομμάτων στην επιβολή δικτατορίας, που συζητείτο τότε σε όλα τα σαλόνια της κοσμικής Αθήνας, ήταν εξαιρετικώς χλιαρή. Αυτό γιατί όλα τα περασμένα χρόνια είχαν επιβληθεί ή είχαν γίνει απόπειρες επιβολής δικτατορίας και από άλλους πολιτικούς, μεταξύ των οποίων και από τον ίδιο τον Ελ.Βενιζέλο με το αποτυχόν κίνημα του 1935. Ήταν η εποχή που η άρση των κοινοβουλευτικών θεσμών εθεωρείτο επιτρεπτή από τα κοινοβουλευτικά κόμματα, αν ήταν να επανέλθει η χώρα στην ομαλότητα.

Αυτό ήταν το γενικό πολιτικό πλαίσιο όταν με κοινή απόφαση της ΓΣΕΕ και της Ενωτικής ΓΣΕΕ αποφασίστηκε γενική απεργία όλων των συνδικάτων για την 5η Αυγούστου. Στις 22:00 της 4ης Αυγούστου 1936 ο Πρωθυπουργός Ι.Μεταξάς μετέβη στα Ανάκτορα όπου συναντήθηκε με τον Βασιλιά Γεώργιο, έχοντας μαζί του έτοιμα τα διατάγματα για την αναστολή ορισμένων βασικών άρθρων του Συντάγματος και τη διάλυση της Βουλής. Στη συνέχεια, το ίδιο βράδυ στο Υπουργείο Εξωτερικών ο Μεταξάς συγκάλεσε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο. Στη συζήτηση που ακολούθησε εκφράστηκαν αρκετές ενστάσεις, υποβλήθηκαν και κάποιες παραιτήσεις, αλλά η προσωπικότητα του Μεταξά ήταν τέτοια ώστε αυτά δεν αποτέλεσαν πρόβλημα στις προθέσεις του, πετυχαίνοντας με την υποστήριξη του Βασιλιά την επιβολή Δικτατορίας το ίδιο βράδυ της 4ης Αυγούστου 1936.

«Η Ελλάς έγινε από της 4ης Αυγούστου Κράτος αντικομμουνιστικό, Κράτος αντικοινοβουλευτικό»

Ο ίδιος ο Ι.Μεταξάς, στο λεπτομερέστατο ημερολόγιό του που τηρούσε καθημερινώς και ανεξαρτήτως καταστάσεως ως το θάνατό του, περιγράψει την επιβολή της Δικτατορίας, με λιτό, «χειρουργικό» τρόπο, απολύτως ενδεικτικό πιστεύουμε τόσο της νοοτροπίας του και της προσωπικότητός του, όσο και της εποχής του που αυτή επιβλήθηκε: «Η Ελλάς έγινε από της 4ης Αυγούστου Κράτος αντικομμουνιστικό, Κράτος αντικοινοβουλευτικό, Κράτος ολοκληρωτικό. Κράτος με βάση αγροτική και εργατική, και κατά συνέπεια αντιπλουτοκρατικό. Δεν είχε βέβαια κόμμα ιδιαίτερο να κυβερνά. Αλλά κόμμα ήτανε όλος ο Λαός, εκτός από τους αδιόρθωτους κομμουνιστάς και τους αντιδραστικούς παλαιοκομματικούς».

Τόσο «απλά»…

 

 

Ποιος ήταν ο Στρατηγός Ιωάννης Μεταξάς

Ο Ιωάννης Μεταξάς γεννήθηκε στην Ιθάκη στις 12 Απριλίου 1871 και σε ηλικία 14 ετών, στις 24 Σεπτεμβρίου 1885, εισήλθε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων η οποία τότε έδρευε στον Πειραιά, από την οποία αποφοίτησε το 1890 ως Ανθυπολοχαγός του Μηχανικού.

Το φθινόπωρο του 1892 εισήλθε στη Σχολή Μηχανικών Στρατού, το 1894 μετατέθηκε στο Ναύπλιο και εκεί ξεκίνησε να γράφει το λεπτομερέστατο ημερολόγιό του. Το 1897 μετατέθηκε σε επιτελική θέση δίπλα στο θείο του τότε υπουργό Στρατιωτικών Νικόλαο Μεταξά. Ακολούθως μετατέθηκε στη θέση του υπευθύνου των εμπιστευτικών αρχείων του Επιτελείου, όπου γνώρισε και συνδέθηκε με στενή φιλία με τον διάδοχο του θρόνου και μετέπειτα Βασιλέα Κωνσταντίνο.

Το 1898 πέτυχε τη χορήγηση υποτροφίας από τον Βασιλιά για ανώτερες στρατιωτικές σπουδές στη Γερμανία. Το 1902 αποφοίτησε με άριστα από την Πολεμική Ακαδημία του Βερολίνου έχοντας γαλουχηθεί επί τετραετία στον Πρωσικό Μιλιταρισμό.

«Σύμφωνα με τα αρχεία της Ακαδημίας για τους αξιωματικούς που φοίτησαν εκεί κατά την ίδια περίοδο, ο Μεταξάς φοίτησε στην ίδια τάξη με τρεις μετέπειτα αρχηγούς του Γερμανικού Γενικού Επιτελείου (Στρατάρχες Βίλχελμ Χάιε, Όττο Χάσσε και Γκέοργκ Βέτζελ), τον μετέπειτα Πρώσο υπουργό πολέμου και ιδρυτή της Ράϊχσβερ στρατηγό Βάλτερ Ράινχαρντ, τον Πάουλ φον Λέτοβ-Φόρμπεκ (μετέπειτα διοικητή των γερμανικών δυνάμεων στην Ανατολική Αφρική κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο), ενώ φαίνεται ότι στην ίδια τάξη φοιτούσε και ο Νουρεντίν πασάς, μετέπειτα διοικητής του τουρκικού στρατού κατά την καταστροφή της Σμύρνης».

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ο Μεταξάς τοποθετήθηκε στο τότε νεοσύστατο Γενικό Επιτελείο Στρατού συμβάλλοντας σημαντικά στην οργάνωση του στρατού, συνεργαζόμενος στενά με τον Αντισυνταγματάρχη Βίκτωρα Δούσμανη για τη σύνταξη των νέων στρατιωτικών κανονισμών, οι οποίοι ψηφίστηκαν στη Βουλή το 1904. Το 1906, προήχθη σε Λοχαγό Α' Τάξεως. Ως μέλος του επιτελείου ανέπτυξε στενή φιλία με τον Πρίγκηπα Ανδρέα, αδερφό του διαδόχου Κωνσταντίνου, και πατέρα του συζύγου της Βασίλισσας Ελισσάβετ Φίλιππου, ενώ το 1907 του ζητήθηκε να αναλάβει τη στρατιωτική εκπαίδευση του μετέπειτα Βασιλέως Γεωργίου Β, με την ανοχή του οποίου το 1936 κήρυξε τη Δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Για τα επόμενα δύο χρόνια (1907-09) ο Ιωάννης Μεταξάς δίδασκε στον Γεώργιο Στρατιωτική Ιστορία και Τακτική.

Τον Αύγουστο του 1909 όταν ξέσπασε το κίνημα στο Γουδή οι επαναστάτες μετέθεσαν αμέσως τον γνωστό και φανερό φιλοβασιλικό Μεταξά στην ακριτική τότε Λάρισα. Σημειώνεται ότι ήταν τόσο οικείος στη βασιλική οικογένεια, ώστε η ηλικιωμένη Βασίλισσα Σοφία τον αποκαλούσε «Γιαννάκη».

Στις 19 Οκτωβρίου 1910, με εντολή του ίδιου του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου ανακλήθηκε στην Αθήνα, συναντήθηκε μαζί του και ο πρωθυπουργός και υπουργός Στρατιωτικών του προσέφερε τη θέση του πρώτου υπασπιστή του, την οποία και αποδέχθηκε.

Ο Μεταξάς διακρίθηκε όλως ιδιαιτέρως στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων τόσο σε επιτελικά καθήκοντα όσο και σε... διπλωματικά, διαπραγματευόμενος μεταξύ άλλων την προ του Α’ Βαλκανικού τη στρατιωτική συνθήκη της Ελλάδος με Βουλγαρία και Σερβία, την παράδοση των Τούρκων «άνευ όρων» της Θεσσαλονίκης, και στο Λονδίνο, το Δεκέμβριο του 1912 ως στρατιωτικός σύμβουλος του Βενιζέλου για την υπογραφή της συμφωνίας ειρήνης με την ηττημένη Τουρκία. Επέστρεψε στην Ελλάδα για να συμμετάσχει στις επιχειρήσεις της Ηπείρου και ήταν ο αντιπρόσωπος των Ελλήνων στην παράδοση των Ιωαννίνων.

Τον Απρίλιο του 1913 προήχθη σε ταγματάρχη και μετά το τέλος του Β’ Βαλκανικού πολέμου σε αντισυνταγματάρχη Διευθυντή των Επιχειρήσεων του ΓΕΣ. Τοποθετήθηκε διευθυντής της Ανώτερης Στρατιωτικής Ακαδημίας και τον Οκτώβριο του 1913 παρασημοφορήθηκε από τον Βασιλιά με τον Χρυσούν Σταυρό του Σωτήρος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στη διάρκεια της κρίσεως με την Τουρκία το 1914, για το ζήτημα της κυριότητος των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου, ο Μεταξάς συνέταξε σχέδιο αιφνιδίας αποβατικής ενεργείας και καταλήψεως των Στενών των Δαρδανελλίων σε περίπτωση νέου πολέμου με την Τουρκία, κάτι που τελικώς δεν έγινε τότε.

Στη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού, το 1917, εξορίστηκε στην Κορσική της Γαλλίας, όπου τότε έμαθε γαλλικά. Αποστρατεύτηκε ως συνταγματάρχης και μετά την επιστροφή του από τη Γαλλία ασχολήθηκε με την πολιτική ιδρύοντας ένα μικρό κόμμα. Μετά έλαβε τον βαθμό του Υποστρατήγου χωρίς όμως να επανέλθει στην ενεργό υπηρεσία.

Προσωποπαγής δικτατορία, αστυνομικό κράτος

Συμπερασματικώς, η σαν σήμερα πριν 83 χρόνια επιβολή δικτατορίας από τον Μεταξά, ασφαλώς απαράδεκτη πολιτική ενέργεια για τα σημερινά δεδομένα, είχε διαφορετική φιλοσοφική αντίληψη στη διάρκεια του μεσοπολέμου, καθώς τόσο σε εθνικό επίπεδο οι τότε πολιτικοί των αστικών κομμάτων, ακόμα και ο Βενιζέλος υποστήριζαν ή ανέχονταν τέτοιες ενέργειες, ενώ και σε διεθνές επίπεδο δικτατορίες και μάλιστα από τις πιο σκληρές υπήρχαν την ίδια εποχή στην Ευρώπη σε Σοβιετική Ένωση, Γερμανία, Ιταλία και λίγο καιρό αργότερα στην Ισπανία και στην Πορτογαλία.

Η Δικτατορία Μεταξά ήταν απολύτως προσωποπαγής, καθαρώς αστυνομικό κράτος με τον υπουργό Ασφαλείας Μανιαδάκη να κυριαρχεί, με διώξεις κομμουνιστών και συνδικαλιστών, εξορίες και κυνηγητό ακόμα και εκπροσώπων δεξιών κομμάτων που τολμούσαν να διαμαρτυρηθούν. Δεν υπήρχε ελευθερία του λόγου, κυριαρχούσε στυγνή λογοκρισία, οι νέοι και νέες εγγράφονταν υποχρεωτικώς στην ΕΟΝ.

Στα υπέρ του μπορούν να εγγραφούν τα κοινωνικά μέτρα που έλαβε για να γίνει αγαπητός στον λαό, όπως η εδραίωση του ΙΚΑ, τα αμυντικά έργα που έγιναν σε όλη τη χώρα, όπως τα οχυρά της «γραμμής Μεταξά» στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, που έγιναν για την αντιμετώπιση της Βουλγαρίας αλλά υπερκεράστηκαν από την πανίσχυρη γερμανική Βέρμαχτ, και γενικότερα έφερε λαό και στρατό πανέτοιμους ψυχολογικά και επιχειρησιακά για να αντιμετωπίσουν τους Ιταλούς στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας, ως άμεση συνέπεια του ΟΧΙ που είπε στον Ιταλό πρεσβευτή Γκράτσι το βράδυ της 27/28 Οκτωβρίου 1940.

Ο Μεταξάς ευτύχησε να πεθάνει σε στιγμή δόξας και την στιγμή που όλος ο Ελληνισμός και ο ελεύθερος κόσμος τον είχε μετατρέψει από έναν στυγνό δικτάτορα σε σύμβολο... του αγώνα των ελευθέρων λαών κατά του... Φασισμού!

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Copyright © 2019 LawAndOrder.gr

iblogo