Η απέχθεια του καθεστώτος Ερντογάν προς στις διεθνείς συνθήκες

Ιάσονας Αλεξάνδρου 13-04-2021 15:34
Η απέχθεια του καθεστώτος Ερντογάν προς στις διεθνείς συνθήκες
Μπορεί ο Ερντογάν υπογράφοντας ένα προεδρικό διάταγμα, να αποσύρει την Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και γενικά από οποιαδήποτε διεθνή συνθήκη έχει υπογράψει η χώρα του;

Του Ιάσονα Αλεξάνδρου

Μπορεί ο Ερντογάν υπογράφοντας ένα προεδρικό διάταγμα, να αποσύρει την Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και γενικά από οποιαδήποτε διεθνή συνθήκη έχει υπογράψει η χώρα του; «Αυτό είναι τεχνικά εφικτό», απάντησε με απόλυτη φυσικότητα πριν από λίγες ημέρες ο Πρόεδρος του Τουρκικού Κοινοβουλίου Μουσταφά Σεντόπ σε συνέντευξή του στο Haber Turk και μάλιστα μειδιώντας. 

Πράγματι, η Τουρκία δεν φαίνεται να τιμά την σχετική υπογραφή της και τις διεθνείς υποχρέωσεις που έχει αναλάβει (το γνωστό «pacta sunt servanda», δηλαδή τα συμφωνημένα πρέπει να τηρούνται, είναι μάλλον άγνωστη στους γείτονες). Η αρχή έγινε με την πρόσφατη αποχώρηση της Τουρκίας από την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των γυναικών. Ακολουθεί, όπως όλα δείχνουν, η Συνθήκη του Μοντρέ για το καθεστώς των Στενών και την ελεύθερη διέλευση πλοίων από αυτά, αφού ο Ερντογάν μεταξύ άλλων σχεδιάζει να επιβάλει τέλη διέλευσης στα πλοία που θα διασχίζουν την διώρυγα της Κωνσταντινούπολης, όταν και αν τελικά αυτή κατασκευαστεί. Επιπλέον, ο Τούρκος Πρόεδρος εξέφρασε ενώπιον του τουρκικού Κοινοβουλίου την πρόθεσή του «να επανεξετάσει οποιαδήποτε διεθνή συμφωνία ή συνθήκη προκειμένου η χώρα του να αποκτήσει κάτι καλύτερο»

Η ευθεία αυτή αναφορά του Ερντογάν στην πρόθεσή του να αναθεωρήσει διεθνείς συνθήκες, ανατρέποντας το status quo που ισχύει εδώ και πολλές δεκαετίες προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα τουρκικά συμφέροντα, επαναφέρει στο μυαλό μνήμες Δεκεμβρίου του 2017. Ήταν τότε, που κατά την επίσημη επίσκεψή του στην Αθήνα πάγωσε τους πάντες, θέτοντας σε ανώτατο επίπεδο ζήτημα αναθεώρησης της Συνθήκης της Λωζάνης που ισχύει εδώ και σχεδόν έναν αιώνα. Ο Τούρκος Πρόεδρος άλλωστε δεν έκρυψε ποτέ το όνειρό του να αποκτήσει η χώρα του τα «σύνορα της καρδιάς του». Είναι όμως μια τέτοια αναθεώρηση (όπως δηλαδή την επιθυμεί ο Ερντογάν), δυνατή με βάση το διεθνές δίκαιο;

Με τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 καθορίστηκαν τα χερσαία σύνορα της Τουρκίας με τη Ελλάδα και τη Βουλγαρία (άρθρο 2) καθώς και με την Συρία και το Ιράκ (άρθρο 3), επικυρώθηκε η εδαφική κυριαρχία της Ελλάδος επί των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου πλην της Ίμβρου, της Τενέδου, των Λαγουσών και όσων νησιών βρίσκονταν σε απόσταση μικρότερη των τριών ν.μ. από τα μικρασιατικά παράλια (άρθρο 12), ενώ αναγνωρίστηκε και η εδαφική κυριαρχία της Ιταλίας στα Δωδεκάνησα (άρθρο 15), τα οποία περιήλθαν το 1947 με την Συνθήκη των Παρισίων στην Ελλάδα. Τέλος, με το άρθρο 16 η Τουρκία παραιτήθηκε από κάθε τίτλο εδαφικής κυριαρχίας και κάθε δικαιώματος επί των εδαφών και νήσων πέρα από τα σύνορα και τα νησιά που ορίζει η Συνθήκη.

Στο κείμενο της Συνθήκης της Λωζάνης δεν προβλέπεται καμία δυνατότητα μονομερούς τερματισμού ή λήξης της, που σημαίνει ότι κάτι τέτοιο δεν ήταν στις προθέσεις των μερών που την υπέγραψαν. Και να υπήρχε όμως (που δεν υπάρχει), τα σύνορα που καθορίστηκαν τότε δεν μπορούν να μεταβληθούν με βάση το σύγχρονο διεθνές δίκαιο, και αυτό γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν αντίθετο με την θεμελιώδη «αρχή της μονιμότητας των συνόρων», όπως αυτή έχει παγιωθεί μέσα από τη νομολογία των διεθνών δικαστηρίων. Σύμφωνα με αυτήν, το συνοριακό καθεστώς που έχει συμφωνηθεί βάσει διεθνούς συνθήκης συνεχίζει να υφίσταται ανεξάρτητα από την ισχύ της συνθήκης, ακόμα δηλαδή κι αν αυτή καταργηθεί ή ακυρωθεί ή αν κάποιο συμβαλλόμενο μέρος υπαναχωρήσει. Η συνοριακή γραμμή που συμφωνήθηκε είναι βάσει του διεθνούς δικαίου οριστική και αμετάκλητη και πρέπει να τηρηθεί εσαεί, αφού μόνο έτσι μπορεί να διασφαλιστεί η διεθνής σταθερότητα. Η αρχή της μονιμότητας των συνόρων (ή αρχή της μονιμότητας του εδαφικού καθεστώτος) είναι ίσως η θεμελιωδέστερη αρχή του σύγχρονου διεθνούς δικαίου, αφού δίχως αυτήν θα επικρατούσε διαρκής αβεβαιότητα και θα προκαλούνταν συνεχώς εντάσεις σε βάρος της διεθνούς σταθερότητας και ειρήνης. 

Ακόμα δηλαδή και στην υποθετική περίπτωση που η Τουρκία του Ερντογάν υπαναχωρούσε μονομερώς από την Συνθήκη της Λωζάνης (την οποία σημειωτέον έχει καταστήσει κουρελόχαρτο μέσω των διαχρονικών πολιτικών της σε βάρος των χριστιανικών πληθυσμών), αυτό δεν θα σήμαινε σε νομικό επίπεδο απολύτως τίποτα για τα σύνορά της γιατί δεν θα άλλαζε το παραμικρό. Η αρχή της μονιμότητας των συνόρων είναι απολύτως καθιερωμένη διεθνώς και αμφισβητείται μόνο από  τρομοκρατικές οργανώσεις τύπου ISIS ή από περιθωριακά αυταρχικά καθεστώτα και κράτη παρίες. Ειλικρινά δεν γνωρίζουμε αν ο Ερντογάν θέλει να μιμηθεί τις πρακτικές αυτών των καθεστώτων, πλην όμως είμαστε αναγκασμένοι να θεωρήσουμε δεδομένη την επιθυμία του για αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάνης καθώς και την εν γένει αποστροφή του προς τις διεθνείς συνθήκες που έχει υπογράψει η χώρα του. Είναι άλλωστε γνωστή η τάση του να μην λογαριάζει το διεθνές δίκαιο, όπως φάνηκε από την υπογραφή του παράνομου και αγεωγράφητου τουρκολιβυκού μνημονίου. 

Τώρα αν νομίζει ότι η χώρα του βγαίνει κερδισμένη από αυτές τις παράνομες πρακτικές ή εξαγγελίες, προφανώς είναι γελασμένος. Όσο η Τουρκία αθετεί την υπογραφή της και υπαναχωρεί ή απειλεί ότι θα υπαναχωρήσει από τις διεθνείς υποχρεώσεις της, τόσο περισσότερο απομονώνεται και γίνεται αντιληπτή από τη διεθνή κοινότητα ως «κράτος παρίας» (rogue state), «κράτος εκτός νόμου», που με την επιθετική-αναθεωρητική λογική του απειλεί την διεθνή ασφάλεια, σταθερότητα και ειρήνη. Σε κάθε περίπτωση, η Συνθήκη της Λωζάνης και οι προβλέψεις της για τα σύνορα, μονομερώς δεν αλλάζουν, ούτε σε επίπεδο δικαίου ούτε σε πρακτικό επίπεδο βεβαίως. Ειδικά δε σε ότι αφορά το τελευταίο και εφόσον οι νομικές ακροβασίες της Τουρκίας καταλήξουν στη δημιουργία προβλημάτων επί του πεδίου, εκεί έρχονται οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις με τη τρομακτική δύναμη των όπλων τους σε ξηρά, θάλασσα και αέρα, να το διασφαλίσουν με απόλυτο τρόπο για την Ελλάδα και τους Έλληνες πολίτες. 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Copyright © 2019 LawAndOrder.gr

iblogo