Η μακροχρόνια «προβληματική» ποιότητα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης

Aλεξία Χαρακίδα 16-03-2021 10:45 Τελευταία ενημέρωση: 16-03-2021 10:45
Η μακροχρόνια «προβληματική» ποιότητα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης
Πολυνομία, κακονομία και γραφειοκρατική αναποτελεσματικότητα

Το ελληνικό κράτος καθ’όλη την διάρκεια της ιστορίας του  χαρακτηρίζεται από προβλήματα που επηρεάζουν τις θεσμικές του δυνατότητες όπως για παράδειγμα το φαινόμενο της πολυνομίας και κακονομίας και η γραφειοκρατική αναποτελεσματικότητα .Τα προβλήματα αυτά όμως βλέπουμε να αυξήθηκαν ύστερα από τις πιέσεις που ασκήθηκαν για μεταρρύθμιση τόσο στο εσωτερικό της χώρας για τον λεγόμενο ’’εκσυγχρονισμό’ , όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση στα πλαίσια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από τα τέλη της δεκαετίας του ‘90. 

Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα διεκδικεί επάξια το χαρακτηρισμό sui generis όσον αφορά τη θεσμική της λειτουργία και το πολιτικό της σύστημα, τα αίτια της πολυνομίας και στη χώρα μας δεν αποκλίνουν έντονα από αυτά σε διεθνές επίπεδο. Και τα μεν αίτια μπορεί να είναι κοινά με άλλα φιλελεύθερα κοινοβουλευτικά συστήματα, οι ελληνικές ιδιαιτερότητες όμως οξύνουν την εκδήλωση του φαινομένου. 

Η πολυνομία ενισχύεται από παράγοντες που σχετίζονται με την εξέλιξη της δικαιοπαραγωγικής διαδικασίας και τις νέες τάσεις και ισορροπίες που διαμορφώνονται εντός της ΕΕ τα τελευταία εξήντα χρόνια. Η σύμφυτη με τις σύγχρονες φιλελεύθερες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες ενίσχυση του εκτελεστικού βραχίονα της εξουσίας σε βάρος του νομοθετικού, λόγω της υπαρκτής ανάγκης για ταχύτερη, πιο εξειδικευμένη και πιο «ελεγχόμενη» από την Κυβέρνηση νομοθέτηση έχει οδηγήσει σε τεράστια αύξηση της θέσπισης δευτερογενών κανόνων δικαίου και αποτελεί καθοριστικό παράγοντα διαμόρφωσης κανονιστικών λαβυρίνθων.

Επιπλέον η αυξημένη καθιέρωση διεθνών κανόνων δικαίου, διμερούς ή πολυμερούς χαρακτήρα, σε πλήθος πεδίων που ρυθμίζονταν αποκλειστικά από το κάθε κράτος ή παρέμεναν πλήρως αρρύθμιστα σε διεθνές ή και εθνικό επίπεδο, έχει πολλαπλασιάσει τη νομοθετική ύλη που σχετίζεται με πράξεις ενσωμάτωσης και θέσης σε ισχύ αυτών των ρυθμίσεων. 

Παρατηρούμε πως στο ελληνικό πολιτικό σύστημα επικρατεί οξεία κομματική πόλωση, ιδίως μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων, με κύριο χαρακτηριστικό την έλλειψη συναίνεσης και με απώτερο σκοπό την αναρρίχηση στην εξουσία. Παρόλα αυτά η τάση του ανταγωνισμού δεν είναι έκδηλη μόνο μεταξύ των κομμάτων, αλλά γίνεται αισθητή και σε επίπεδο υπουργών. Εξάλλου, ο τρόπος λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα είναι τέτοιος που οδηγεί με τη σειρά της σε αύξηση του όγκου της νομοθετικής ύλης. 

Επίσης ένας πολύ σημαντικός παράγοντας διόγκωσης της ποσότητας  της νομοθετικής ύλης είναι και οι πιέσεις των ομάδων συμφερόντων, επιχειρήσεων ή κάποιων κατηγοριών υπαλλήλων. Προκειμένου να διατηρήσουν τα προνόμιά τους εξαιρούνται από τις γενικές διατάξεις που θεσπίζει η πολιτεία, συνήθως με τη θέσπιση άλλων διατάξεων κυρίως φωτογραφικών. 

Πέρα από τα αναφερόμενα αίτια της πολυνομίας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να επισημανθούν ορισμένοι τομείς, οι οποίοι συντελούν στην επέκτασή της. Καταρχάς, ο ίδιος ο συντακτικός χάρτης της χώρας είναι ένα ιδιαίτερα μακροσκελές κείμενο, που μετά την αναθεώρηση του 2001 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί έως και «φλύαρο» .Ο μαξιμαλισμός, έστω και εάν αφορά μόνο την έκταση των συνταγματικών διατυπώσεων, δεν είναι άνευ επιπτώσεων, ακριβώς λόγω της νομικής και πολιτικής βαρύτητας του συγκεκριμένου κειμένου. Το Σύνταγμα μας «υποκινεί το νομικό πληθωρισμό», μέσα από πλήθος διατάξεων προστατευτικού χαρακτήρα, υιοθετώντας συχνά και «διεθνώς ακραίες λύσεις» από πλευράς κανονιστικής έντασης .

Επιπλέον, κρίσιμο ζήτημα αποτελεί και η ανέλεγκτη διακριτική ευχέρεια της Κυβέρνησης να εκδίδει Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), καθώς το Σύνταγμα δεν ορίζει κριτή των «έκτακτων και απρόβλεπτων περιστάσεων» υπό τις οποίες αυτές επιτρέπονται, με συνέπεια ακόμη και η κυβερνητική ραθυμία ή η περιφρόνηση της κοινοβουλευτικής οδού νομοθέτησης να αποτελεί μία επαρκή «έκτακτη και απρόβλεπτη περίσταση» .

Εκτός από το φαινόμενο της πολυνομίας, στη χώρα μας είναι διάχυτο και το πρόβλημα της κακής ποιότητας της νομοθετικής ύλης (κακονομία). Οι παράμετροι που θα πρέπει να συντρέχουν, για να επικρατεί κακονομία στη διαδικασία παραγωγής κανόνων δικαίου, είναι κυρίως αντιφατικές ρυθμίσεις νόμων ή νόμοι που κρίνονται αντισυνταγματικοί, ρυθμίσεις που περιέχουν συντακτικά και γραμματικά λάθη ή γίνεται εσφαλμένη χρήση νομικών όρων ή τέλος η ψήφιση ενός νόμου, ο οποίος αντίκειται στο δίκαιο της Ε.Ε. ή σε θεμελιώδεις διεθνείς συμβάσεις.

Η χώρα μας κατείχε ανέκαθεν το αρνητικό ρεκόρ της πολυνομίας και κακονομίας, που έχει ως βασική της έκφραση τόσο τη μεγάλη συχνότητα των νομοθετικών μεταβολών όσο και το μεγάλο όγκο των σχετικών ρυθμίσεων, οι οποίες, εν πολλοίς, αλληλεπικαλύπτονται ή αλληλοαναιρούνται, με συνέπεια την ασάφεια και το δαιδαλώδες της ελληνικής νομοθεσίας. Αυτή η εισαγωγή άσχετων ρυθμίσεων, η οποία αντιβαίνει στο ίδιο το Σύνταγμα, έχει ως αποτέλεσμα να μην εμφανίζεται το ψηφισθέν νομοσχέδιο ως ένα ενιαίο και αδιαίρετο σύνολο, το οποίο με τη σειρά του δυσχεραίνει το πώς αυτές οι ρυθμίσεις θα αναλυθούν και υλοποιηθούν από τους αρμόδιους. 

Η ελληνική αντίδραση όσον αφορά ζητήματα υλοποίησης και σχεδιασμού πολιτικών εξάλειψης και αντιμετώπισης των περιπτώσεων κακονομίας και πολυνομίας στην ελληνική δημόσια διοίκηση, θεωρείται μέχρι σήμερα ως αναποτελεσματική με πολλές ασάφειες και παραλείψεις ενώ παράλληλα υπήρξε αποσπασματική με πολλές υποχωρήσεις. Πιο συγκεκριμένα, η πολυνομία και κακονομία εκτείνεται σε όλους τους κλάδους του Δικαίου, σε μεγαλύτερο όμως βαθμό απαντάται στο χώρο του Φορολογικού, Ασφαλιστικού και Εργατικού Δικαίου, δηλαδή επί της νομοθεσίας που έχει άμεση και κεφαλαιώδη επίπτωση στους ευαίσθητους τομείς της εθνικής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής, ενώ ταυτόχρονα η  αναποτελεσματική Δημόσια Διοίκηση και η γραφειοκρατία, ως αποτέλεσμα της κακονομίας, συχνά αναφέρονται ως ένας από τους κύριους παράγοντες που καθιστούν δυσμενές το επιχειρηματικό περιβάλλον στην Ελλάδα αποτρέποντας τις νέες επενδύσεις και την ανάπτυξη.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Copyright © 2019 LawAndOrder.gr

iblogo